Noto: La originala teksto en Esperanto ne plu ekzistas. Tial Baldur Ragnarsson tradukis en Esperanton la islandan version, faritan poste de Þórbergur, aperigitan en la kolekto de liaj eseoj.
 
(Asocio de esperantistaj instruistoj en Saksujo sendis al mi antaŭ nelonge gazeton kaj aparte presitan paroladon de Adolf Hitler, ambaŭ en Esperanto. La gazeto nomiĝas Nova Germanio kaj la parolado havas la titolon: La Mondo atentu: Parolas Adolf Hitler. Antaŭe kaj ĝis la revolucio tiu instruista asocio eldonis tre bonan Esperanto-revuon pri instruadaj kaj edukadaj aferoj. Sed la revuo estis liberala, tial ĝi estis elpelita el Germanujo, kiam „la nokto de la longa ponardo“ etendiĝis sur la lando lastvintre. Nun ĝi estas eldonata en Nederlando.
   Nun la instruista asocio, anstataŭ la tre bona eduk-revuo, dissendas tra la tuta mondo La Novan Germanlandon, kiu nun estas en sia tuto atako kontraŭ la Judoj. La parolado de la kanciliero, kiu estas ankaŭ disdonita en la nomo de la asocio, estas tia kompatinda galimatio, kian mi neniam antaŭe vidis en presita formo. Tio tiom indignigis min, ke edukitaj homoj dissendas tra la mondo tian priplorindan ateston de stulteco kaj malklereco, ke mi ne povis reteni min kaj skribis al la redaktoro la sekvantan leteron en Esperanto).
 
                                                             Rejkjaviko, 16-an de novembro 1933
 
Sinjoro redaktoro de „La Nova Germanlando“.
 
   Mi dankas al Vi la sendaĵon, la gazeton La Nova Germanlando kaj la paroladon de sinjoro Hitler. Mi jam legis ambaŭ. Kiam mi finis legi la paroladon de la kanceliero por la tria fojo, mi demandis min mem preskaŭ senespera: Kiel efektive tio povas okazi, ke edukitaj „raspuraj arioj“ dissendas tian senfundan frenezaĵon? Ĉu ili envere trovas ian sencon en tiu nekomprenebla miksaĵo de banalaj vortoj? Ĉu tiu malklera bleksimio fakte sukcesis blindigi edukitan popolon per tia senpensa buŝbruaĉo, evidentaj kontraŭdiroj kaj jezuitaj argument-falsaĵoj?
   Jes, bedaŭrinde li sukcesis.
  Vi Germanoj travivas nuntempe ian ebrian frenezon, kiu direktiĝas al imbecilaj rasfantaziaĵoj, militisma herokulto, sovaĝbestaj persekutoj kaj senkritika adorado al sadismaj kanajloj, kiuj nun draŝas kaj disskuas la popolon. Tiu via situacio klarigas tiun mankon de kritikado kaj hontiĝemo ne konscii la maldececon de tio dissendi tiajn dokumentojn kiel „La Nova Germanlando“ kaj la paroladon de Hitler.
Sinjoro Hitler diras en sia parolado: „Ĉiu bato plifortigas la kontraŭstaron, ĉiu persekuto plipotencigas la rezisteman volforton ... „ Tiujn vortojn iuj eble trovas kvazaŭ profetaj, kapablaj veki entuziasmon kaj ekzaltiĝon inter germanaj arioj. Sed ĉe islandaj arioj ili estas nur ordinaraj veroj, laŭ kiuj eĉ lernejaj infanoj povus konduti kiel ruzlertaj konkurantoj. Sed mi permesas al mi demandi Vin: Ĉu la terorisma reĝimo de Hitler batis kaj persekutis 60 mil senkulpajn homojn dum la kvar unuaj monatoj de despotismo nur por plifortigi ilian kontraŭstaron kaj plipotencigi ilian rezisteman volforton kontraŭ la barbarismo de la regantoj? Ĉu vi ekvidis la belan harmonion inter la vortoj kaj faroj de via kanceliero?
   Mi havas nenegeblan suspekton, ke mi scias pli multe ol Vi pri persekutoj, sadismaj brutalaĵoj kaj murdoj en Germanujo dum la lastaj ok monatoj. Viaj gazetoj ne raportas pri la krimoj de la registaro. Kaj ĉiu eksterlanda gazeto, libro kaj leteroj, kiuj rakontas pri ili, estas malpermesitaj kaj konfiskitaj en Via lando sub la preteksto, ke ili aperigas kalumniojn kaj mensogojn pri Germanujo. Sed ekster la landlimojn portiĝis pere de ĵurnalistoj, suferantaj kaj kripligitaj viktimoj kaj ekzilitaj homoj amaso da fidindaj kaj multfoje konfirmitaj priskriboj de eĉ la plej teruraj krimoj iam ajn faritaj dum la tuta abomeninde barbarisma historio de la okcidentaj popoloj. Ili eĉ superatutas la sovaĝecon de la hispana inkvizicio de la mezepoka barbarismo.
   La plej grava atesta dokumento pri tiuj krimfaroj estas la fama Bruna libro pri la teror-reĝimo de Hitler kaj la brulo de Parlamenta domo. (The Brown Book of the Hitler Terror and the Burning of the Reichstag). La libro estas verkita, kiel vi probable scias, de internacia komisiono por helpo al la viktimoj de la faŝismo en Germanujo. La prezidanto de la komisiono, Lordo Marley, diras en la antaŭparolo al tiu rimarkinda libro:
   „Ĉiu deklaro (statement) en tiu ĉi libro estis zorge konfirmita (carefully verified) kaj estas tipa pri multaj similaj okazoj.“
   La Bruna libro en sia tuto estas la plej terurveka dokumento, kiun mi iam ajn legis pri stulteco, barbarismo kaj sovaĝeco. Tiajn heroaĵojn la kalumniataj kaj persekutataj Judoj ne povas montri al la civilizita mondo el sia multmiljara historio. La tuta amasego de faktoj, kiujn pruvas la Bruna libro, fariĝos neforviŝebla makulo de honto sur la „rasnobleco“ de la elektitaj arioj. Tio estus senfine pli granda servo al la civilizeco de la ariaj popoloj, se vi povus forbruligi en la Geheno de la detruo tiun parton de Via historio, ol ke vi cindrigis la verkojn de tiuj homoj, kiuj plej alte staras inter Vi laŭ klereco, genieco kaj saĝeco.
   Estas neniel la plej abomeninda en tiu libro, ke ĝi pruvas la veron de amaso da organizitaj murdoj kaj hommortigoj de la Hitler-reĝimo. Tiaj krimoj ĉiam okazas pli-malpli en tempoj de revolucio. Sed estas tiu senlima anim-kontentigo, kiun la germana registaro kaj ĝiaj banditoj ĝuas per la brutala mistraktado de homoj, torturado kaj turmentado, kaj en la malliberejoj kaj ekster la malliberejoj, – estas tio, kio devigas la leganton dubi pri tio, ĉu li kalkulu tiujn sovaĝulojn inter homoj aŭ loku ilin inter la vampiroj de la legendoj. Kaj tio, kio ĉion superregas, estas la pensoj, ordonoj, deklaroj kaj paroladoj de Hitler, Göbbels kaj Göring. Tio faras iliajn krimojn eĉ sanktaj heroaĵoj.
   Vian raporton pri la proporcioj inter Germanoj kaj Judoj en diversaj fakoj kaj altaj pozicioj kaj oficoj mi devas bedaŭrinde akcepti kun singardemo. Mi forte suspektas, ke la nazia reĝimo ne hezitas falsi nombrojn laŭ sia plaĉo. Sed se la raporto estas ĝusta, tio tre mirigus min, se la malestimataj Judoj estas proporcie multoble pli multaj en altaj pozicioj kaj respondecaj oficoj ol tiuj fieraĉaj, raspuraj arioj.
   Mi legas en mia leksikono, ke tuj antaŭ la mondmilito proksimume 608.000 Judoj loĝis en Germanujo. La Bruna libro kalkulas ilin je ĉirkaŭ 600.000. Kaj same faras Via raporto. Kiel tio povas esti, ke Vi konstante plendas kaj lamentas pro tio, ke tiu malgrandega frakcio, tiu unu procento de la germana popolo, ĉie baras la vojon al la ceteraj 99 procentoj, mastras kaj regas Germanujon kaj estas unu el la ĉefaj kaŭzoj de Viaj malsukcesoj?
   Se tio estas ĝusta, ke 600.000 personoj kapablas tiom eldistingiĝi ĉe popolo, kiu nombras je 60 milionoj kaj krome estas plejparte raspuraj arioj, tiam ili devas stari sur multe pli alta nivelo de saĝo kaj energio ol la arioj. Kaj se estas tiel, ili havas intelektan kaj moralan rajton por regi la ariajn ŝtipkapulojn.
   Viaj gvidantoj deklaras, ke la fortoj detruantaj la germanan popolon estas Judoj kaj socialistoj. Kaj ŝajnas, ke ili sukcesis prempuŝi tion en Viajn kredemajn kapojn. Sed tamen ili tion mensogas. La fortoj Vin detruantaj estas nek Judoj nek socialistoj. La fortoj Vin detruantaj estas la kapitalismo kaj malbona edukado. La kapitalismo estis la kaŭzo de la mondmilito kaj ĝiaj sekvoj. Tio estas Via unua malbeno.
   Dum jarcentoj la germana popolo estis edukita en adorado al ridindaj imperiestroj, krudaj generaloj kaj humiliga eklezio. Tio kreis admiron ĉe granda parto de la popolo al la kruda potenco, ĝian humilecon kaj snobecon antaŭ pintfiguroj kaj homoj en altaj pozicioj kaj klasoj, ĝian etburĝan sintenon al la vivo kaj ĝian mankon de tiu civilizita kritiko, kiu havas nur la veron kiel celon. Tio blovplenigis la arogemon de la nacio kaj ĝian militisman arogantecon. Kaj tiu sama edukado konkretigis la senpersonecan gregemon, kiu nun koncentris plejparton de la popolo serve al la plej absurdaj ideoj, kiuj iam ajn estis proklamitaj sur tiu ĉi planedo. Ĉi tiu homkorupta edukpolitiko sekvigis, ke kiam aperas sufiĉe impertinentaj kruduloj kiel la sencerbulo Hitler, la morfinfrenezulo Göring kaj tiu Göbbels, kiu sur fotoj aspektas kiel krimulo, kiam tiaj reaperantoj de la prusa militismo atakas per „la longa ponardo“, tiam la grego sin klinas, lasas sin subjugi, humiliĝas, kredas kaj trovas diecan saĝon en tiu aglomeraĵo de la plej mizera galimatio. Kaj ankoraŭ unufoje sin ripetas la malnova historio pri la novaj vestoj de la imperiestro.
   Tio estas Via dua malbeno.
   Portempe Vi ŝajnas kredi, ke la naziismo povas solvi Vian dilemon. Sed Vi povas tion tute fidi, ke estas precize tio, kion ĝi ne povos fari. Eble ĝi sukcesas eduki Vin al militemaj perfortuloj (kp. la preĝon, kiu nun estas instruata al Viaj infanoj; „Dio, benu nian armeon ...“). Sed ĝi samtempe sukcesos premi Viajn vivkondiĉojn suben al pli malalta nivelo kaj retiri vin malantaŭen en kulturo. Kaj la problemoj de la individuoj kaj la popolo estos same nesolvitaj kiel antaŭe. Sed la naziismo povas prokrasti saĝan solvon dum kelkaj jaroj aŭ maksimume dum kelkaj jardekoj.
   En Italio faŝista diktatoreco tenis la regadon dum 11 jaroj. Kaj kion ĝi atingis? La ŝtataj ŝuldoj konstante kreskas, senlaboreco estas ega, malriĉeco de individuoj ne estas malplia ol antaŭe kaj la monde konata almozpetado daŭras grandkvante, kvankam la registaro fieras pri tio, ke ĝi estas leĝe malpermesata. La ĉefa atingo de la faŝismo en Italio estis kruelaĵoj, naciisma aroganteco, potenca armeo kaj supermastra pompaĉado. Kaj tamen la movado tie havas gvidanton, kiu sendube posedas multoble la intelekton de Hitler.
   Faŝismo (kaj naziismo) estas bazitaj nek sur scienca, nek sur humaneca fundamento. Ĝi estas malamika al tiuj leĝoj, kiuj decidas pri la evoluo de la homa socio. Ĝi estas forkuro de la realaj kaŭzoj de la homsociaj problemoj, fuĝo sub preteksto de diversaj arte fabrikitaj sociaj difektoj (ĉe Vi: furiozo kontraŭ socialistoj kaj Judoj, naciisma aroganteco, rasismaj falskredoj, seksismaj sensencaĵoj k.t.p.). Tiel ĝi sukcesas direkti la atenton de la nekritikema kaj trokredema publiko for de la mondo de realeco en kvazaŭmistikan vortozan galimation de trompoj kaj malveroj.
   Krome la faŝismo estas prezentita tiamaniere, ke ĝi neniam diskutas la aferojn kaj sekve ne direktas siajn ĵetaĵojn al la intelekto aŭ la scioj de homoj. Ĝi brute sin puŝas antaŭen per neargumentitaj, fanatikaj parolmanieroj, malamoplenaj fiasertoj per voĉtono, kiu estas precize kiel la kriaĉo de animmalsana renegato. Kaj ĝi absolute malrespektas ĉiujn argumentojn, faktojn, verecon.
   Tiu strategio trafas rekte en la koron de tiuj homoj, kiuj staras sur iom malalta intelekta nivelo kaj estas nekapablaj ekkompreni problemojn laŭ la vojoj de esplorema pensado, havas fortajn pasiojn en inversa proporcio kun la pensa matureco kaj tial kutime estas kruelaj, kiam la cirkonstancoj ekpuŝas ilin el la ekvilibro de la komforta vivado. Tiel la faŝismo sukcesis kolekti por si la feĉpotencon de la homa socio. La faŝismo estas tiel absolute kontraŭa al la tuteca evoluo de la spiritaj fortoj, kiu estas kreskanta kapableco esplori kaj rezoni kaj plivastigo de la intelekta vivo, kiu estas malamika al perfortado kaj subjugado.
   El tiuj du ĉefkaŭzoj: absoluta manko de scienca bazo kaj rekta agado kontraŭ ĉia spirita evoluo, sekvas, ke la faŝismo neeviteble falas per si mem. Ĝi estas nur okaza malsano, duonpagana amasfrenezo, malamika al ĉio, kio kontribuas al plia matureco de la homa naturo. La faŝismo estas politika reenkarniĝo de la sorĉistinaj bruligoj de la mezepoko. Kaj la hokokrucon, simbolon de la paganisma sovaĝeco, detruos la sama forto, kiu niveligis ĝis tero la brulŝtiparojn de la katolika paganismo.
   Mi ja povus supozi, ke tiu ĉi letero estos konfiskita de la perfortula bando sur la landlimoj. Sed se tiel okazus, ke ĝi penetrus tra ĝiaj manoj, mi petas, ke vi bonvolu sendi al mi liniojn, inter alie por pruvi al mi tiun personan liberecon, pri kiu vi tiel fanfaronas, ke nun estas en la Germanujo de Hitler. Mi volas mencii, ke mi ne estas komunisto. Mi estas nur simpla senpartiano, kiu amas faktojn. Mia kritikado de la reganta parto de la germana popolo tute ne entenas, ke mi opinias aliajn popolojn sanktaj. Mi nek subtenas nek kontraŭas iun ajn apartan popolon. Mi estas super ĉiuj Viaj etburĝaj naciecoj. Sed mi estas ĵurfirma malamiko de ĉiaj stultaĵoj kaj ĉiaj kruelaĵoj kaj krimoj, egale ĉu ili estas organizitaj en ĉielo, en infero aŭ malsupre en Germanujo. Ĉi tiujn lastajn ok monatojn Via registaro kaj ĝiaj hienoj organizis stultajn aferojn, faris kruelaĵojn kaj praktikis krimojn, kies egaloj, laŭ mia scio, apenaŭ troviĝas aliloke, krom en la sadisme infektitaj priskriboj de mezepokaj pastroj de la turmentoj, kiujn suferas la kondamnitaj en infero.
 
                     Kun koraj salutoj,
 
                     Þórbergur Þórðarson
 
                     100% raspura, nordia ario, iom altstatura,
                      helhaŭta kun grizbluaj okuloj kaj ofte tenas
                      la manojn en la poŝoj, kiam li parolas.